Er is een grote kans dat je vandaag al ondertitels hebt gezien – bewust of niet. Op tv, sociale media, Netflix, YouTube: ondertitels zijn overal. Ondertiteling wordt door de meeste mensen gewaardeerd, ook als ze geen gehoorbeperking hebben. Ze helpen bij het kijken zonder geluid, bij snelle dialogen en bij het begrijpen van een andere taal.
Maar wat zijn ondertitels precies, waarvoor worden ze gebruikt en wat zijn de alternatieven?
Wat zijn ondertitels? #
Ondertitels zijn tekstregels die gesproken of anderszins relevante audio weergeven op het scherm, gesynchroniseerd met het beeld. Je kunt ze vinden op de televisie, bijvoorbeeld bij Engelstalige films of wanneer je vader teletekstpagina 888 aanzet. Maar ook online zie je ze bijna overal; soms ingebakken in de video op Instagram of TikTok, maar ook als optie die je aan kunt zetten, bijvoorbeeld op YouTube.
Waarvoor worden ondertitels gebruikt? #
Ondertitels hebben meerdere toepassingen:
- Toegankelijkheid – voor doven, slechthorenden en mensen met een auditieve beperking
- Taalbegrip – voor kijkers die de gesproken taal niet of minder goed beheersen
- Lokalisatie – voor het publiceren van video’s in een andere taal
- Stille omgevingen – video’s die zonder geluid worden bekeken, zoals op sociale media
- Leesbaarheid – voor mensen die informatie liever lezen dan horen
- SEO – zoekmachines indexeren de inhoud van ondertitelbestanden
Hoe kun je ondertitels toevoegen aan je video? #
Er zijn twee manieren om ondertitels toe te voegen aan een video.
1. Een los ondertitelbestand #
Je maakt een apart bestand met alle ondertitels dat je uploadt naast je video. Het meest gangbare formaat hiervoor is een SRT-bestand. Veel platforms en mediaspelers bieden een mogelijkheid om dit ondertitelbestand te uploaden naast je video, en zorgen dat de tekst op het juiste moment getoond wordt. Ook kun je deze ondertitelbestanden importeren in bijna videobewerkingssoftware.
Het voordeel: je kunt het bestand achteraf aanpassen, vertalen of hergebruiken voor een ander platform. Nadeel: niet elk platform ondersteunt losse ondertitelbestanden en het is aan de kijker om de ondertiteling aan te zetten. Ook heb je niet veel controle over hoe de ondertitels eruit komen te zien, dus het ziet er vaak minder goed uit dan ingebakken ondertitels.
2. Ingebakken ondertitels #
De tekst wordt permanent in het videobeeld verwerkt tijdens de export of nabewerking van een video. Deze vorm van ondertiteling wordt ook wel ingebrande of hardcoded ondertitels genoemd.
Deze ondertitels zijn altijd zichtbaar, op elk platform en in elke speler. Ideaal voor sociale media zoals Instagram en TikTok, die geen extern ondertitelbestand accepteren. Nadeel: eenmaal ingebakken kun je ze niet meer aanpassen zonder de video opnieuw te exporteren.
Dus heb je een typfoutje gemaakt? Dan moet je de hele video opnieuw renderen en uploaden.
Welke methode is beter?
Dat hangt af van het platform waarop je publiceert en de mate van flexibiliteit die je nodig hebt. In de meeste gevallen is een los ondertitelbestand de voorkeurskeuze en voor sociale media maak je een aparte versie met ingebakken ondertitels.
→ Lees meer in Wat is het verschil tussen ingebakken en open ondertitels? en Welke ondertitelformaten zijn er?
Is er een alternatief voor ondertitels? #
In Nederland zijn we heel erg gewend aan ondertitels en worden ze veel gebruikt. Maar ondertiteling is niet de enige manier om een video toegankelijk of meertalig te maken.
Dubbing (nasynchronisatie) vervangt de gesproken taal volledig door een andere taal, ingesproken door stemacteurs. In onze buurlanden wordt deze methode veel gebruikt. Als je in Duitsland bijvoorbeeld een aflevering van The Simpsons kijkt, dan moet je niet gek opkijken als Homer opeens vloeiend Duits praat. Het maakt de serie ook meteen een stuk minder grappig.
In Nederland kennen we nasynchronisatie vooral van kinderprogramma’s. Omdat jonge kinderen nog niet goed kunnen lezen, is dit een betere manier om het programma te kunnen begrijpen dan ondertitels.
Er zijn drie varianten van dubbing: lipsynchronisatie (waarbij de vertaling aansluit op de mondbewegingen van de acteur), commentaarvertaling (alleen de verteller buiten beeld wordt vervangen) en voice-over (de nagesynchroniseerde stem is te horen terwijl de originele stem op de achtergrond blijft).
Nasynchroniseren, en dan met name lipsynchronisatie, is een complex proces. De tekst moet niet alleen vertaald en gelokaliseerd worden, maar de vertaling moet ook gelijk lopen met de mondbewegingen van de acteur.
Een goede stemacteur zijn is daarom nog zo makkelijk niet, maar een vak apart. Je moet niet alleen de taal perfect beheersen, maar ook de emotie, het tempo en de energie van de originele acteur weten over te brengen. Tegelijk moet je je ademhaling, pauzes en intonatie afstemmen op het beeld. Dat vraagt jarenlange training en ervaring. Het verklaart ook waarom bekende series en films vaak vaste stemacteurs hebben voor terugkerende personages; er zijn maar weinig stemacteurs die dit goed onder de knie hebben.
Nasynchronisatie is duur en tijdrovend en daarom voor de meeste organisaties geen realistische optie. Ondertitels bieden de beste balans: ze zijn relatief goedkoop te produceren, werken op vrijwel elk platform en bedienen een brede doelgroep – van de slechthorende kijker tot iemand die in de stiltecoupé een filmpje kijkt.
Wat heb je nodig om ondertitels te maken? #
Elk ondertiteling bestaat uit drie elementen: een transcriptie van de gesproken tekst, tijdcodes die aangeven wanneer elke ondertitel verschijnt en verdwijnt, en een ondertitelbestand in het juiste formaat voor jouw platform.
Je kunt een ondertitelbestand zelf maken via gratis software, binnen je videobewerkingssoftware, of je kunt het uitbesteden aan een bedrijf als Texcited.